Participatieve methodieken voor geëngageerde onderzoekers en praktijkwerkers
Hoe maak je als onderzoeker of praktijkwerker echt het verschil met je onderzoek? Hoe kan je op creatieve manieren deelnemers betrekken? Hoe vermijd je tokenist participatie in je onderzoek?
Met dit e-boek over participatieve methodieken willen we onderzoekers inspireren om participatieve, activerende werkvormen te gebruiken, zowel in academisch onderzoek als in het sociaal werkveld en beleid.
Je kan het e-boek hier gratis downloaden! Klik op de onderstaande knop voor het volledige e-boek of download een specifiek hoofdstuk verder op deze pagina.
Inleiding
In een wereld waar democratie en mensenrechten op losse schroeven staan, is het belangrijk dat ieders stem gehoord wordt. Participatief actie-onderzoek erkent de kennis en ervaringen van mensen uit gemarginaliseerde gemeenschappen, wiens stem vaak onderdrukt wordt. Participatief actie-onderzoek is praktijkgericht, maatschappelijk relevant en streeft sociale verandering en emancipatie na.
Steeds meer onderzoekers, praktijkwerkers en beleidsmakers vinden hun weg naar participatief actie-onderzoek. Met dit boek willen we hen inspireren om participatieve, activerende werkvormen te gebruiken in onderzoek en praktijk. We geven de achterliggende denkkaders, concrete methodieken, inspirerende casussen en mogelijke valkuilen mee, zodat we de kennis en vaardigheden over participatief werken vergroten, en ook de haalbaarheid ervan aantonen. Tegelijk zien we dat participatief actie-onderzoek nog te veel op kritiek stuit. We willen daarom ook een lans breken voor de maatschappelijke en wetenschappelijke meerwaarde van participatief onderzoek.
Voor wie is dit boek?
Met het boek richten we ons op mensen die belangstelling hebben in participatief onderzoek. Ten eerste is het voor onderzoekers in de academische wereld, aan onderzoekinstellingen, bij overheden of in andere organisaties. Ten tweede is het boek geschikt voor professionals, organisaties of particulieren die participatieve werkvormen willen toepassen in hun praktijk of project, bijvoorbeeld in cultuur, jeugdwerk, welzijn, sport, zorg, wonen ... Ook beleidsmakers die hun beleid op participatieve wijze willen uittekenen, vinden inspiratie in dit boek. Ten slotte willen we ook studenten een inkijk geven in participatief onderzoek. Hoewel we dus van participatief onderzoek spreken, is deze materie niet alleen geschikt voor onderzoekers, maar voor iedereen die geïnteresseerd is om in zijn of haar sector participatief aan de slag te gaan.
Leeswijzer
In het eerste deel van dit boek leggen we enkele theoretisch denkkaders en wetenschappelijke concepten uit. We raden aan om dit deel volledig door te nemen, omdat het helpt te begrijpen waar participatief onderzoek vandaan komt, waarvoor het wordt toegepast en wat de meerwaarde ervan is. Het tweede deel bevat verschillende participatieve methodieken voor dataverzameling die toepasbaar zijn in onderzoek en praktijk, en een algemene FAQ over het gebruik van participatieve methodieken. Welke methodieken je doorneemt en welke niet, kan je snel voor jezelf kiezen aan de hand van de samenvatting aan het begin van elke methodiek. Misschien wil je kennismaken met een brede waaier aan methodieken, of misschien weet je al concreet wat je zoekt. De methodieken zijn geschikt voor dataverzameling en voor evaluatie van projecten. Data-analyse komt minder aan bod. Bij elk hoofdstuk lijsten we enkele interessante bronnen op voor wie zich verder wil verdiepen.
In het derde deel vind je enkele intermezzo’s waarin we organisaties en projecten uitlichten die participatief te werk gaan in de praktijk of in onderzoek. In het vierde deel sluiten we af met enkele kritische reflecties om in het achterhoofd te houden voordat je aan de slag gaat.
Het boek is geen document dat je in één keer uitleest en daarna weer aan de kant legt. Het is een bron waar je meermaals naar kan teruggrijpen als je participatief aan de slag wil. Sommige delen zullen voor jou nuttig zijn, andere zal je kunnen overslaan.
Met dit boek willen we vooral tonen dat het anders kan. We hopen je te inspireren om participatief te werken in onderzoek en praktijk en om die mensen centraal te stellen die met klassieke methoden niet gehoord worden.
Wie zijn we?
Dit boek is een initiatief van de opleiding Agogische Wetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Participatief onderzoek is in onze onderzoeksgroepen goed ingeburgerd, onder andere in onderzoek over zorgzame buurten, leren in detentie, duurzame ontwikkeling, maatschappelijk engagement en innovatief wonen bij ouderen.